De school van Athene

1510-1511, fresco, basis 770 cm, Stanza della Segnatura, Vaticaan, Rome

Het beroemdste fresco van Rafaël is ‘De school van Athene’ in de Stanza della Segnatura. Grote denkers en geleerden uit de Oudheid zijn docerend, denkend, lerend en discussiërend weergegeven. De centraal geplaatste en door bogen omlijste figuren stellen Plato en Aristoteles voor. Plato wijst naar boven, naar de hogere inspiratiebron, namelijk de wereld van de ideeën. Aristoteles wijst echter naar de aarde als uitgangspunt van alle natuurwetenschappen. Aan de kant van Plato zijn de speculatieve denkers uitgebeeld en aan de kant van Aristoteles exacte denkers en natuurwetenschappers.

Het uiterlijk van de antieke denkers is ontleend aan de tijdgenoten van Rafaël.  Het gezicht van Plato is waarschijnlijk ontleend aan Da Vinci. Archimedes, de man die zich rechts op de voorgrond bukt om met zijn griffel iets op de lei te schrijven, wordt beschouwd als het portret van Bramante. Rafaëls zelfportret bevindt in het gezelschap van Sodoma. Zij staan samen tegen een pilaar aan de rechterrand (Sodama helemaal rechts en Rafael ernaast als Apelles). Heraclitus, de schrijvende man links van het midden op de voorgrond, lijkt sterk op Michelangelo.

Het schilderij heeft zijn bekendheid vooral aan zijn beeldende kwaliteiten te danken. De school van Athene is een uitzonderlijk harmonische fresco. De figuren links van de middenas verhouden zich met de figuren rechts van de middenas. Dankzij variatie binnen de zorgvuldige rangschikking van individuen en de groepen oogt de strak doorgevoerde compositie niet statisch. De groepsopstelling is op een geraffineerde wijze ondersteund door een groots architectonisch kader. De waardigheid van de mensen, het grootse klassieke interieur, het schitterende ingehouden koloriet en de compositie geven uitdrukking aan de grootsheid van het menselijke intellect.