Caravaggio
(Michelangelo Merisi, 1571/73 Milaan-1610 Porto Ercole)
Michelangelo Merisi wordt beschouwd als de belangrijkste Italiaanse schilder van de vroege barok. Hij is bekend geworden onder de naam Caravaggio. Zijn kunstenaarsnaam verwijst naar zijn geboorteplaats bij Milaan.
Caravaggio heeft religieuze thema’s op bijzonder realistische wijze uitgebeeld. Zijn stijl toont overeenkomsten met realistische tendensen uit het Noord-Italië van de zestiende eeuw (bijvoorbeeld Savoldo). Zijn werk is echter zo vernieuwend dat het niet in deze traditie geplaatst kan worden. Caravaggio voert het realisme veel verder door en brengt zelfs het lelijke in beeld.
In de sacrale voorstellingen van Caravaggio zijn de gebruikelijke sterk geïdealiseerde figuren achterwege gelaten. Zijn figuren ogen zelfs vaak wat volks. Veel tijdgenoten, vooral gewone mensen, hebben daar aanstoot aan genomen. De keuze voor alledaagse mensen en het ver doorgevoerde realisme worden wel beschouwd als een visuele uiting van de overtuiging terug te moeten keren tot de oorspronkelijke christelijke eenvoud. Deze mening leeft onder zijn verlichte tijdgenoten.
Het werk van Caravaggio is bezield door een karakteristieke lichtbehandeling. Een dramatisch licht/donker contrast is een in het oog springende stijlkenmerk van haast al zijn schilderijen. Meestal is dit contrast veroorzaakt door een diepe duisternis waartegen door een schel slaglicht belichte zaken en figuren afsteken. De kunstenaar is ook in staat om door zijn lichtgebruik op een realistische wijze de aanwezigheid van god en goddelijke genade aanschouwelijk te maken. De donkere partijen vormen een beeldend en inhoudelijk contrast met het bezielde licht.
Jongen met een fruitmand; 1593-1594, Galleria Borghese te Rome
Carravaggio’s grensverleggende oeuvre is in een vrij korte tijd tot stand gekomen. Vanaf 1584 genoot Caravaggio een klassieke schildersopleiding bij Simone Peterzano in Bergamo. Deze schilder beroept zich erop een leerling van Titiaan te zijn. Rond 1591 vertrekt Caravaggio naar Rome. Het grootste deel van zijn kunstenaarscarrière verblijft hij in deze stad waar hij zijn belangrijkste werken schildert. Rond 1593 treedt hij toe in het atelier van Cavalier d’Arpino. Daar specialiseert hij zich in het schilderen van guirlandes met fruit en stillevens, een genre met weinig aanzien. Vanaf 1595 geniet hij ruim vijf jaar van de gastvrijheid van kardinaal Del Monte. In overeenkomst met de belangstelling van deze kardinaal schildert hij in die periode enkele werken waarin muziek een rol speelde.
De roeping van St. Mattheus; 1599-1600, Contarelli-kapel, San Luigi dei Francesi, Rome
Tussen 1599 en 1602 heeft Caravaggio enkele grote doeken geschilderd voor de kerk van S. Luigi dei Francesi in Rome. Daartoe behoort De roeping van St. Mattheus. Dit schilderij is het eerste werk in de voor hem karakteristieke stijl. De twee schilderingen die hij vervaardigt voor de Cerasi- kapel vormen eveneens hoogtepunten in zijn oeuvre. Beide werken, De bekering van Saulus en De kruisiging van Petrus, hangen nog steeds op hun oorspronkelijke plek in de S. Maria del Popolo.
Op 28 mei 1606 doodt Caravaggio een tegenstander tijdens een pluimbalspel. Hij ontvlucht Rome en brengt zijn resterende tijd door in Napels, Malta, Messina en Palermo. Deze heftige periode eindigt met zijn dood aan de kust van Porto Ercole.
Na Caravaggio’s dood ontwikkelt Rome zich tot het centrum van het caravaggisme. Caravaggisten zijn schilders die zich de stijlkenmerken toe-eigenen van Caravaggio, vooral zijn lichtgebruik. Schilders uit heel Europa zijn naar Rome gekomen om zich in deze richting te bekwamen. Vaak verspreiden zij deze stijl in hun plaats of land van oorsprong. Hun invloed is heel groot geweest in Spanje, Frankrijk en de Nederlanden. Relatief veel Nederlandse navolgers hebben een atelier in Utrecht geleid. Hiertoe behoorden D. v. Baburen, H. ter Brugghen, G. v. Honthorst en J. v. Bijlert. Eveneens had het oeuvre van Caravaggio, op indirecte wijze, een grote invloed uitgeoefend op Rembrandt.
|
